RI&E: heb jij de risico’s binnen jouw organisatie goed in beeld?

De Arbowet verplicht werkgevers om een arbobeleid te voeren dat is toegespitst op de risico’s binnen de organisatie. Een belangrijk onderdeel daarvan is de risico-inventarisatie en -evaluatie: de RI&E.

Met een RI&E breng je in kaart welke arbeidsrisico’s er binnen jouw organisatie zijn en welke maatregelen nodig zijn om die risico’s te beperken. Denk bijvoorbeeld aan fysieke belasting, werkdruk, gevaarlijke stoffen, machineveiligheid, lawaai of risico’s op de thuiswerkplek.

Hoewel een RI&E verplicht is voor iedere werkgever, zien wij in de praktijk regelmatig dat een RI&E ontbreekt, verouderd is of niet meer aansluit bij de manier waarop binnen de organisatie wordt gewerkt. Goed om daar als werkgever alert op te zijn. Een ontbrekende of niet-actuele RI&E kan namelijk leiden tot boetes, maar ook tot discussie over werkgeversaansprakelijkheid als er iets misgaat.

Wat is een RI&E?

In een RI&E worden de risico’s binnen jouw organisatie geïnventariseerd en beoordeeld. Vervolgens wordt in een plan van aanpak vastgelegd welke maatregelen nodig zijn, wie daarvoor verantwoordelijk is en binnen welke termijn deze maatregelen moeten worden genomen.

Een RI&E bestaat dus in de kern uit drie onderdelen:

• een inventarisatie van de risico’s;
• een vaststelling van de ernst van die risico’s (de evaluatie);
• een plan van aanpak met een planning van de te nemen verbetermaatregelen.

De RI&E vormt daarmee de basis voor het arbobeleid binnen jouw organisatie, want je kunt pas maatregelen treffen wanneer je de risico’s in je organisatie en de ernst daarvan kent. Ook andere verplichtingen hangen hiermee samen, zoals de inzet van preventiemedewerkers, bedrijfshulpverlening, voorlichting aan werknemers en het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek.

In eerste instantie is het opstellen van een RI&E de taak van de werkgever. Als er een preventiemedewerker in dienst is, kan diegene deze taak op zich nemen. Bij kleine bedrijven (met minder dan 25 werknemers) hoeft er geen preventiemedewerker te zijn en kan iemand anders, bijvoorbeeld de directeur zelf, de RI&E opstellen. Op de website van Steunpunt RI&E vind je daar handige informatie voor. Het opstellen van de RI&E kan ook worden uitbesteed aan bijvoorbeeld een arbodienst. Uiteraard zijn daar wel kosten aan verbonden.

Nadat de risico’s in kaart zijn gebracht, wordt een plan van aanpak opgesteld om de risico’s aan te pakken. In de meeste gevallen moet de RI&E vervolgens getoetst worden door een gecertificeerde arbodienst of -deskundige. Of de RI&E getoetst moet worden hangt af van de grootte van de onderneming. Op de website van Steunpunt RI&E vind je een schema en toelichting over wanneer toetsing van de RI&E verplicht is.

De RI&E en het plan van aanpak worden vervolgens, indien van toepassing, voorgelegd aan de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging. De ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging heeft namelijk een instemmingsrecht op grond van de Wet op de Ondernemingsraden.

Wanneer moet je de RI&E aanpassen?

De wet bepaalt niet concreet na hoeveel jaar een RI&E moet worden vernieuwd. Wel moet de RI&E volgens de wet actueel blijven. Veranderen de werkzaamheden, werkomstandigheden of risico’s binnen jouw organisatie? Dan moet je beoordelen of de RI&E nog klopt.

Denk bijvoorbeeld aan:

• groei of reorganisatie van de organisatie;
• nieuwe machines of productielijnen;
• verbouwing of verhuizing;
• toename van werkdruk of psychosociale arbeidsbelasting;
• nieuwe inzichten over de effecten op de gezondheid van een bepaalde chemische stof.

In de praktijk wordt een RI&E vaak eens in de vier à vijf jaar opnieuw bekeken. Maar belangrijker dan die termijn is de vraag of de RI&E nog een volledig en realistisch beeld geeft van de arborisico’s binnen jouw organisatie.

Vergeet thuiswerkers, flexwerkers en ingeleend personeel niet

De RI&E ziet niet alleen op werknemers die op kantoor, in de fabriek of op de bouwplaats werken. Ook risico’s voor thuiswerkers of werknemers die op wisselende locaties werken, moeten worden meegenomen.

Daarnaast moet je als werkgever aandacht besteden aan de veiligheid van flexwerkers, uitzendkrachten, vrijwilligers en andere personen die binnen jouw organisatie werkzaamheden verrichten. Ook bij het inhuren van zelfstandigen of het werken met onderaannemers is het verstandig om vooraf duidelijke afspraken te maken over wie verantwoordelijk is voor welke risico’s en voor welk deel van de werkplek.

Let op: zulke afspraken zijn belangrijk, maar ontslaan je niet automatisch van je eigen verplichtingen als werkgever of opdrachtgever.

Wat zijn de risico’s als je geen actuele RI&E hebt?

Het ontbreken van een RI&E is een overtreding van de Arbowet. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan hiervoor een boete opleggen. Ook het ontbreken van een plan van aanpak kan leiden tot sancties.

Daarnaast kan een ontbrekende of verouderde RI&E een rol spelen bij de beoordeling van werkgeversaansprakelijkheid. Als een werknemer schade lijdt door een arbeidsongeval of arbeidsgerelateerde gezondheidsklachten, zal onder meer worden gekeken of de werkgever voldoende maatregelen heeft genomen om gezondheidsrisico’s te voorkomen. Een actuele RI&E kan daarbij van groot belang zijn.

Met andere woorden: een RI&E is niet alleen een papieren verplichting, maar ook een praktisch instrument om risico’s te beheersen én discussie achteraf te voorkomen.

Ons advies

Controleer regelmatig of jouw RI&E nog aansluit bij de praktijk binnen jouw organisatie. Is er geen RI&E? Is deze verouderd? Of zijn er sinds de laatste RI&E belangrijke wijzigingen geweest in de werkzaamheden of werkomstandigheden? Dan is het verstandig om daar op korte termijn actie op te ondernemen.

Voor praktische informatie over het opstellen van een RI&E kun je terecht op www.rie.nl of bij een arbodeskundige. Het opstellen van een RI&E behoort niet tot onze expertise, maar we denken wel graag mee over jouw juridische verplichtingen als werkgever. Ook kunnen wij je, waar nodig, doorverwijzen naar een van onze samenwerkingspartners op het gebied van arbobeleid.

Heb je vragen over jouw verplichtingen als werkgever, de zorgplicht of de arbeidsrechtelijke risico’s rondom arbeidsomstandigheden? Neem vooral contact met ons op via 013 544 04 00 en vraag naar Team Mens & Arbeid.