AI Act: verplichte AI-geletterdheid van jouw medewerkers (update juli 2026)

AI gebruiken op het werk is inmiddels dagelijkse kost. Veel bedrijven hebben al AI-tools aangeschaft en officieel in gebruik genomen. Of medewerkers maken stilletjes accounts aan, want het gebruiksgemak is onmiskenbaar. De keerzijde is dat AI-gebruik ook allerlei risico’s met zich meebrengt, waar veel nieuwe gebruikers nog weinig van weten. Daarvoor is de AI-verordening in het leven geroepen.

Wat is de AI-verordening en waarom moet jij dat weten?

De AI-verordening brengt stapsgewijs verplichtingen met zich mee. Eén daarvan geldt sinds 2 februari 2025: organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken moeten maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Sinds 27 juli 2026 is die verplichting iets versoepeld. Je hoeft niet langer een bepaald kennisniveau bij iedere individuele medewerker te garanderen.

Je moet als organisatie wél passende maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van medewerkers en andere mensen die namens jouw organisatie met AI werken te ondersteunen. Daarbij moet je rekening houden met onder meer hun kennis en ervaring, de manier waarop de AI wordt gebruikt en de personen die door het AI-systeem kunnen worden geraakt.

Gebruik je binnen je bedrijf AI-systemen, bijvoorbeeld ChatGPT, Copilot of andere AI-tools, dan val je doorgaans als gebruiksverantwoordelijke onder deze verplichting. De verplichting ontstaat dus niet doordat je werkgever bent, maar doordat je AI aanbiedt of zakelijk gebruikt.

De kans is groot dat AI inmiddels ook binnen jouw organisatie wordt ingezet. We laten je zien hoe je de mensen die namens jouw organisatie met AI werken op een praktische en zorgvuldige manier meeneemt in het AI-tijdperk. Gezien de snelle opkomst van AI is dat, ook los van de AI-verordening, natuurlijk sowieso een goed idee.

Hoe kun je eenvoudig beginnen?

De AI-verordening schrijft geen standaardcursus, examen of verplicht certificaat voor. De maatregelen moeten passen bij jouw organisatie, de kennis en ervaring van de betrokken mensen en vooral bij de manier waarop zij AI gebruiken. Je kunt breed beginnen met een paar praktische maatregelen die voor vrijwel iedereen binnen de organisatie nuttig zijn.

Enkele suggesties:

1. Een eerste eenvoudige stap is een korte AI-spelregelkaart op intranet of één A4 die je verspreidt. Daarop zet je bijvoorbeeld welke AI-tools medewerkers mogen gebruiken, welke gegevens zij niet mogen invoeren, wanneer menselijke controle nodig is en bij wie zij terechtkunnen met vragen. We maakten een downloadversie voor jou als voorbeeld en inspiratie.
2. Denk bijvoorbeeld aan een korte periodieke AI-update, nieuwsbrief of link naar een toepasselijke podcast waarin je steeds één praktisch onderwerp behandelt: welke tools zijn toegestaan, welke informatie mag je niet invoeren, waarom moet je AI-output controleren en welke fouten komen vaak voor.
3. Ook een praktische lunchsessie of korte lezing over AI kan veel opleveren. In een uur kun je medewerkers uitleggen hoe generatieve AI werkt, waar de belangrijkste risico’s zitten en welke spelregels binnen jouw organisatie gelden. Nodig daar eventueel iemand voor uit. Bijvoorbeeld mij 😉

Leg ook kort vast welke maatregelen je hebt genomen. Een verplicht certificaat of formeel opleidingsdossier is niet nodig, maar een eenvoudig intern overzicht van bijvoorbeeld trainingen, spelregels, updates en andere initiatieven helpt wel om later te kunnen laten zien wat je hebt gedaan.

Met zulke maatregelen leg je over de breedte al een goede basis.

Vervolgens: opschalen waar nodig

De volgende stap is om te bekijken welke medewerkers en andere betrokkenen vanwege hun functie of het soort AI-gebruik méér nodig hebben, simpelweg omdat er meer risico’s bij betrokken zijn.

Voorbeeld 1 – basis volstaat

Een medewerker die ChatGPT gebruikt om een interne tekst duidelijker te formuleren, vraagt om andere maatregelen dan een recruiter die AI inzet om sollicitanten te beoordelen.

Bij die eerste medewerker kan een beperkte aanpak passend zijn. Denk aan: weten dat AI fouten kan maken, de output altijd controleren en voorzichtig omgaan met bedrijfs- en persoonsgegevens.

Voorbeeld 2 – extra stappen nodig

Bij een recruiter zijn stevigere en specifiekere maatregelen passend. Die moet bijvoorbeeld begrijpen dat AI-uitkomsten vertekend kunnen zijn, dat er discriminatierisico’s kunnen spelen en dat menselijke controle niet betekent dat je een AI-advies zonder meer kunt volgen.

Let hier extra op: AI die wordt gebruikt voor bijvoorbeeld recruitment, selectie, beoordeling, taaktoedeling of monitoring van kandidaten of werknemers kan onder de zwaardere regels voor AI-systemen met een hoog risico vallen. Onderzoek daarom niet alleen wat je medewerkers moeten weten, maar ook welke regels voor de toepassing zelf gelden. Lees hierover: HR & AI: hoe bepaal je voor jezelf de impact van de AI-verordening? Hanteer vier vuistregels.

De praktische aanpak is dus: begin breed en schaal op waar dat nodig is. Hoe groter de mogelijke gevolgen van het AI-gebruik voor klanten, werknemers, sollicitanten of andere personen, hoe gerichter en steviger de maatregelen voor AI-geletterdheid moeten zijn.

Kortom: wat staat je te doen?

De belangrijkste boodschap is eenvoudig: gebruik je AI binnen je onderneming, neem dan passende maatregelen om de AI-geletterdheid te ondersteunen van de mensen die namens jouw organisatie met die AI werken. Je hoeft niet te garanderen dat iedere medewerker een bepaald kennisniveau bereikt. Wat passend is, hangt af van de toepassing, de betrokken mensen en de mogelijke gevolgen van het AI-gebruik.

Begin daarom praktisch: breng in kaart wie welke AI gebruikt, bepaal waar basismaatregelen volstaan en waar extra aandacht nodig is, en leg kort vast wat je hebt gedaan. Zorg er daarnaast voor dat de mensen die met AI werken weten wanneer transparantie over het gebruik van AI nodig kan zijn. Denk bijvoorbeeld aan rechtstreeks contact met een chatbot of bepaalde door AI gemaakte of bewerkte content. Lees hierover: AI-verordening: verplichte transparantie bij AI-gebruik.

AI-geletterdheid is niet alleen verstandig, maar inmiddels ook onderdeel van de AI-verordening.

Let daarbij wel op: AI-geletterdheid is maar één onderdeel van de AI-verordening. Zeker als AI kandidaten of werknemers selecteert, beoordeelt, rangschikt, taken toedeelt of monitort, kunnen voor de toepassing zelf zwaardere regels gelden. Controleer daarom altijd afzonderlijk wat jouw AI precies doet en welke regels daarbij horen. Lees hiervoor: HR & AI: hoe bepaal je voor jezelf de impact van de AI-verordening? Hanteer vier vuistregels.